I. Phân loại động lực làm việc
1. Động lực nội tại (Intrinsic Motivation)
Là động lực xuất phát từ bản thân người lao động – họ làm việc vì cảm thấy thích, có ý nghĩa, hoặc có giá trị cá nhân trong công việc.
💡 Biểu hiện:
- Chủ động nhận việc, không cần nhắc
- Tò mò học hỏi, thích cải tiến kỹ thuật, máy móc
- Tự hào về công việc, kể cả khi không có thưởng
- Quan tâm đến chất lượng thi công, độ chính xác
✅ Ví dụ tại công trường:
- Một kỹ sư trẻ tự đăng ký học thêm BIM hoặc Revit
- Một tổ trưởng luôn rà soát kỹ hồ sơ, chất lượng thi công dù không bị ép
📌 Cách phát triển:
- Giao quyền tự chủ (được quyết định, tự tổ chức nhóm)
- Tạo môi trường học tập, chia sẻ kinh nghiệm
- Giao việc thử thách nhưng vừa sức
- Ghi nhận giá trị nội tại (“Tôi thấy anh làm rất chuẩn, ít ai làm được như vậy!”)
2. Động lực bên ngoài (Extrinsic Motivation)
Là động lực do tác động từ bên ngoài như lương, thưởng, khen ngợi, thăng chức, áp lực, phạt, kiểm tra.
💡 Biểu hiện:
- Làm tốt khi có thưởng, sụt khi không có
- Phản ứng nhanh với lời khen, thưởng nóng
- Có thể làm đối phó nếu không có áp lực kiểm tra
✅ Ví dụ tại công trường:
- Nhân viên tăng tốc độ khi biết có kiểm tra an toàn đột xuất
- Một nhóm thi công làm nhanh để lấy thưởng tiến độ
📌 Cách tận dụng:
- Thiết lập KPI gắn với thưởng rõ ràng
- Ghi nhận công khai: “Tổ anh A hoàn thành nhanh nhất tuần này!”
- Thi thoảng có mini-challenge có thưởng nhỏ (cà phê, áo đồng phục)
- Luân phiên làm gương – tuyên dương – nêu gương (tránh để nhóm khác thấy “bất công”)
3. Động lực tiêu cực (Amotivation / Low Motivation)
Người lao động không có động lực rõ ràng, không hiểu lý do phải làm, hoặc cảm thấy công việc không liên quan gì đến bản thân.
💡 Biểu hiện:
- Làm việc đối phó, qua loa, hay né tránh
- Hay than thở, đổ lỗi, không chủ động
- Có mặt nhưng “không có tinh thần”
- Không muốn học hỏi thêm, ngại thay đổi
❗️ Ví dụ tại công trường:
- Nhân viên kỹ thuật lâu năm không học thiết bị mới, ngại dùng phần mềm
- Tổ đội làm sai lặp đi lặp lại, dù đã được nhắc
📌 Cách cải thiện:
- Trò chuyện 1:1, tìm hiểu điều gì đang cản trở (g. đình, sức khoẻ, mâu thuẫn…)
- Giao việc nhỏ – rõ ràng – có kèm theo hỗ trợ và nhắc nhở thường xuyên
- Lồng ghép mục tiêu ngắn hạn (đạt mốc nhỏ → có động lực hơn)
- Xem xét chuyển vị trí, hoặc huấn luyện lại nếu phù hợp
🧠 II. Ma trận động lực – kỹ năng (Motivation x Competence)
| Động lực thấp | Động lực cao | |
|---|---|---|
| Kỹ năng thấp | ||
| Kỹ năng cao |
✅ Ý nghĩa:
- Động lực cao + kỹ năng cao → Nhân tố nòng cốt
- Động lực thấp + kỹ năng cao → Cần khơi lại đam mê, cho vai trò cố vấn
- Động lực cao + kỹ năng thấp → Giao kèm mentor, huấn luyện tăng tốc
- Động lực thấp + kỹ năng thấp → Xem xét thay đổi vị trí hoặc loại khỏi hệ thống
📌 III. Gợi ý câu hỏi đánh giá động lực
🔍 Giao tiếp mở đầu:
- “Anh/chị thấy việc mình đang làm có ý nghĩa gì?”
- “Anh có muốn học thêm gì trong thời gian tới?”
- “Nếu được chọn, anh muốn làm phần nào hơn?”
🧭 Câu hỏi sâu hơn:
- “Gần đây có điều gì khiến anh thấy ít hứng thú với công việc không?”
- “Có khi nào anh thấy công việc hiện tại chưa phù hợp?”
- “Anh thấy mình có đang phát triển hay đứng yên?”